W skrócie:
- Fundacja i stowarzyszenie odpowiadają za długi CAŁYM swoim majątkiem — status non-profit nie daje żadnej ochrony przed windykacją i egzekucją
- Windykuj standardowo: wezwanie, odsetki handlowe (NGO w transakcji handlowej podlega ustawie jak firma), EPU, komornik — z dodatkową dźwignią reputacyjną
- Sprawdzaj finansowanie: NGO żyjące z grantów ma sezonową płynność — harmonogram spłat spięty z transzami dotacji bywa realniejszy niż nakaz
- Przy niewypłacalności: zarząd fundacji odpowiada na zasadach zbliżonych do 299 KSH (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego) — niezłożenie wniosku o upadłość ma osobiste konsekwencje
Faktura wystawiona fundacji czy stowarzyszeniu otacza się u wierzycieli dziwną mgłą: „to organizacja społeczna, wypada czekać”, „oni żyją z dotacji, nie mają z czego”. Obie intuicje są błędne: NGO jest osobą prawną odpowiadającą całym majątkiem, uczestniczy w obrocie na ogólnych zasadach — a jego specyfika (granty, zarząd społeczny, reputacja) daje wierzycielowi dodatkowe, nie mniejsze, punkty zaczepienia.
Zasada: non-profit nie znaczy non-payment
Fundacja i stowarzyszenie rejestrowe mają osobowość prawną, majątek i zdolność upadłościową (gdy prowadzą działalność gospodarczą) — Twoja faktura za catering na konferencję, druk materiałów czy wynajem sali jest zwykłą wierzytelnością: wezwanie, odsetki (w transakcji handlowej z NGO prowadzącym działalność gospodarczą — handlowe 13,75% i rekompensata; wobec pozostałych — ustawowe), EPU, egzekucja z kont i majątku. Emocjonalny hamulec „jak to, zajmować konto fundacji charytatywnej?” zostaw etyce zarządu, który wydał pieniądze na Twoją usługę bez pokrycia — misja organizacji nie jest finansowana z Twojej marży.
Specyfika płynności: granty rządzą kalendarzem
Realizm operacyjny: większość NGO żyje z projektów — transze dotacji przychodzą falami, a między nimi bywa pusto. Windykacyjnie to wiedza użyteczna: zamiast nakazu przeciwko pustemu kontu bywa skuteczniejsza ugoda spięta z kalendarzem finansowania („spłata 14 dni po wpływie transzy X, nie później niż…”) — z uznaniem długu i twardym terminem granicznym. Pytaj wprost o źródła i harmonogram finansowania: profesjonalne NGO odpowiadają rzeczowo, a wykręty („to zależy od ministerstwa…”) są diagnozą. Uwaga techniczna przy egzekucji: środki z niektórych dotacji publicznych podlegają ograniczeniom egzekucyjnym — komornik się w tym porusza, ale to kolejny argument, by przy NGO preferować ugody terminowe nad wyścig do rachunku.
Kontrahent non-profit to nadal kontrahent.
Jednolity rytm dla wszystkich →
Bez karty • Plan darmowy na zawsze • 16 500+ firm
Dźwignie szczególne: reputacja i zarząd
Dwie struny, których nie ma u zwykłej spółki: (1) reputacja — NGO żyje z zaufania darczyńców, grantodawców i partnerów: rzeczowa zapowiedź dochodzenia należności (wpis do rejestru długów, pozew) waży tam więcej niż w anonimowej sp. z o.o.; używaj jej profesjonalnie, bez publicznych kampanii, które mogłyby przerodzić się w spór o dobra osobiste; (2) odpowiedzialność zarządu — członkowie zarządu fundacji (i innych osób prawnych) odpowiadają za szkodę wyrządzoną niezłożeniem w terminie wniosku o upadłość na podstawie art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego — konstrukcja funkcjonalnie bliska odpowiedzialności z 299 KSH: zarząd społeczny, który „jedzie na długach”, ryzykuje osobiście. Przypomnienie tego przepisu w wezwaniu ostatecznym bywa momentem, w którym sprawa z „nie mamy z czego” zmienia się w „znajdziemy rozwiązanie”.
Profilaktyka: NGO weryfikuje się jak firmę
Przed większym kontraktem: KRS (organ, reprezentacja — umowy podpisane niezgodnie z reprezentacją to częsty problem organizacji społecznych; sprawozdania finansowe), źródła finansowania projektu, historia płatnicza w rejestrach. Przy eventach i produkcjach dla NGO stosuj standardy branżowe z tej serii: zadatki, transze przed realizacją, protokoły — organizacja z porządnym finansowaniem przyjmie je bez oporu, a opór jest informacją. Status pożytku publicznego mówi o misji, nie o wypłacalności.
Najczęstsze pytania
Stowarzyszenie zwykłe (nierejestrowe) nie płaci — kogo pozwać?
Stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej — za zobowiązania odpowiadają członkowie (subsydiarnie, całym majątkiem, w zakresie działań których dotyczą). Pozywasz osoby — co bywa windykacyjnie łatwiejsze.
Fundacja mówi: „zapłacimy, jak dostaniemy dotację” — akceptować?
Jako ugodę z uznaniem długu i terminem granicznym — tak. Jako ustną obietnicę bez daty — nie: „po dotacji” bez kalendarza to synonim „nigdy”.
Czy mogę zająć 1% podatku / darowizny na koncie fundacji?
Egzekucja z rachunku obejmuje środki z zastrzeżeniami ustawowymi (niektóre środki publiczne są chronione). Techniczną selekcję prowadzi komornik i bank — Ty składasz standardowy wniosek.
Zarząd fundacji się zmienił, nowi „nie wiedzą o długu”.
Dług obciąża fundację niezależnie od rotacji zarządu — ciągłość osoby prawnej działa jak w spółkach. Nowemu zarządowi wyślij saldo z dokumentami: profesjonalni porządkują stare zobowiązania.
Podsumowanie
NGO windykuje się standardowo, z dwiema strunami ekstra: kalendarzem grantów (ugody terminowe) i odpowiedzialnością zarządu przy niewypłacalności. Szacunek dla misji wyrażaj tonem pism — nie rezygnacją z należności, które tę misję współfinansowały.
Materiał informacyjny — nie stanowi porady prawnej. Podstawy: ustawa o fundacjach, Prawo o stowarzyszeniach, art. 21 Prawa upadłościowego (isap.sejm.gov.pl).
Szerzej w przewodniku: jak odzyskać pieniądze z faktury.
W praktyce: automatyczne monity o płatności w Mizzox.