Kim jest prezes zarządu? To członek zarządu spółki kapitałowej, który kieruje pracami zarządu. Kodeks spółek handlowych nie daje mu automatycznie większej władzy niż pozostałym członkom. Dodatkowe uprawnienia, np. decydujący głos przy remisie, musi przewidywać umowa spółki lub statut. Odpowiada tak jak każdy członek zarządu, również własnym majątkiem.
Prezes zarządu w świetle Kodeksu spółek handlowych
Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz. Tak stanowi art. 201 § 1 KSH dla spółki z o.o. i art. 368 § 1 KSH dla spółki akcyjnej. Słowo „prezes” pojawia się w kodeksie rzadko. Art. 208 § 8 (sp. z o.o.) i art. 371 § 2 (S.A.) pozwalają, by umowa spółki lub statut przyznały prezesowi głos rozstrzygający przy równej liczbie głosów oraz uprawnienia do kierowania pracami zarządu.
W praktyce prezes ustala porządek posiedzeń, dzieli zadania między członków zarządu i odpowiada za kontakt z radą nadzorczą oraz wspólnikami. Przy jednoosobowym zarządzie jedyny członek zwykle nosi tytuł prezesa. Określenie „prezes firmy” jest potoczne. Właściciel jednoosobowej działalności nie jest prezesem zarządu, bo taka firma nie ma organów. Szerzej o pozostałych osobach w zarządzie piszemy w tekście kim jest członek zarządu.
Powołanie, kadencja i odwołanie prezesa
Członkiem zarządu może być tylko osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych (art. 18 § 1 KSH). Nie może nim być osoba prawomocnie skazana m.in. za przestępstwa przeciwko mieniu, obrotowi gospodarczemu czy dokumentom. Zakaz wygasa po pięciu latach od uprawomocnienia się wyroku.
| Kwestia | Spółka z o.o. | Spółka akcyjna |
|---|---|---|
| Kto powołuje | wspólnicy uchwałą, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 201 § 4) | rada nadzorcza, chyba że statut stanowi inaczej (art. 368 § 4) |
| Kadencja | bez innych zapisów w umowie mandat wygasa w dniu zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie za pierwszy pełny rok funkcji (art. 202) | maksymalnie 5 lat (art. 369 § 1) |
| Odwołanie | w każdym czasie uchwałą wspólników (art. 203 § 1) | w każdym czasie (art. 370 § 1) |
| Kto podpisuje z nim umowę | rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą wspólników (art. 210 § 1) | rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia (art. 379 § 1) |
Odwołanie nie odbiera prezesowi roszczeń z umowy o pracę lub innej umowy. Każdą zmianę w składzie zarządu spółka zgłasza do KRS w ciągu 7 dni od zdarzenia.
Zakres obowiązków prezesa zarządu
- Prowadzenie spraw spółki i jej reprezentacja we wszystkich czynnościach sądowych i pozasądowych (art. 204 § 1). Ograniczenia z umowy spółki nie działają wobec osób trzecich.
- Działanie z należytą starannością wynikającą z zawodowego charakteru działalności i lojalność wobec spółki (art. 209¹ § 1). Tajemnica spółki obowiązuje także po wygaśnięciu mandatu.
- Ujawnienie konfliktu interesów i wstrzymanie się od udziału w rozstrzyganiu takiej sprawy (art. 209).
- Zakaz konkurencji bez zgody spółki, obejmujący też posiadanie co najmniej 10% udziałów lub akcji w konkurencyjnej spółce kapitałowej (art. 211 § 1).
- Pilnowanie zgłoszeń do KRS, sprawozdań finansowych i zgromadzeń wspólników.
- Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości najpóźniej w ciągu 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jej ogłoszenia (art. 21 Prawa upadłościowego).
Pamiętaj o zasadach reprezentacji. Gdy zarząd jest wieloosobowy, a umowa spółki milczy, do złożenia oświadczenia w imieniu spółki potrzeba dwóch członków zarządu albo członka zarządu z prokurentem (art. 205 § 1). Sam tytuł prezesa nie daje prawa do jednoosobowego podpisu.
Wynagrodzenie i podstawa zatrudnienia
Prezes może pełnić funkcję na podstawie samego powołania, z wynagrodzeniem albo bez niego. Może też dodatkowo mieć umowę o pracę lub kontrakt menedżerski. W spółce akcyjnej wynagrodzenie członków zarządu zatrudnionych na podstawie umowy ustala rada nadzorcza, chyba że statut stanowi inaczej (art. 378 § 1). Od wynagrodzenia pobieranego z tytułu powołania płaci się składkę zdrowotną. NFZ wskazuje, że ten obowiązek wprowadziła ustawa Polski Ład, a liczy się każda kwota wypłacana z tytułu powołania, także nazwana dietą.
Gdy jedyny wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, umowa między nim a spółką wymaga formy aktu notarialnego (art. 210 § 2). Uchwały zarządu i umowy z jego członkami wygodnie jest akceptować i przechowywać w jednym obiegu, np. w module workflow i dokumenty w Mizzox.
Odpowiedzialność prezesa: art. 299 KSH i art. 116 Ordynacji podatkowej
W sp. z o.o. prezes odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo umową spółki, chyba że nie ponosi winy (art. 293 § 1). Wobec wierzycieli sp. z o.o. odpowiada solidarnie z pozostałymi członkami zarządu, jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna (art. 299 § 1). Uwolni się, gdy wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, że niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy lub że wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 § 2).
Podobny mechanizm dotyczy podatków. Art. 116 Ordynacji podatkowej przenosi na członków zarządu zaległości podatkowe spółki, jeśli egzekucja z jej majątku była bezskuteczna w całości lub w części. Chodzi o zaległości, których termin płatności upływał w czasie pełnienia funkcji. Ochronę daje wniosek o upadłość złożony we właściwym czasie albo wskazanie majątku spółki, z którego egzekucja pokryje znaczną część zaległości.
Przykład z praktyki
Sp. z o.o. ma dwuosobowy zarząd: prezesa i członka zarządu. Umowa spółki nie przewiduje głosu rozstrzygającego prezesa. Przy sporze o zakup maszyny za 400 tys. zł głosy rozkładają się 1:1, więc uchwała nie zapada, bo kodeks wymaga bezwzględnej większości głosów. Wspólnicy dopisują do umowy głos decydujący prezesa przy remisie i problem znika przy kolejnych decyzjach.
Inna sytuacja: spółka od pół roku nie płaci kontrahentom, a prezes liczy na duży kontrakt i nie składa wniosku o upadłość. Wierzyciel z wyrokiem na 80 tys. zł prowadzi bezskuteczną egzekucję i pozywa prezesa z art. 299 KSH. Skoro wniosek nie został złożony w terminie, prezes musi wykazać brak winy albo brak szkody wierzyciela, inaczej zapłaci z własnych pieniędzy.
Najczęstsze błędy prezesów
- Podpisywanie umów samodzielnie mimo reprezentacji łącznej wpisanej w KRS.
- Zawarcie umowy o pracę z prezesem przez innego członka zarządu zamiast przez radę nadzorczą lub pełnomocnika wspólników.
- Brak zgłoszenia do KRS odwołania lub rezygnacji, przez co w rejestrze dalej widnieje stary skład zarządu.
- Zwlekanie z wnioskiem o upadłość ponad 30 dni od utraty płynności.
- Działalność konkurencyjna bez zgody spółki, np. udziały w firmie z tej samej branży.
Prezes współpracuje na co dzień z organem nadzoru. Jak działa ten organ, wyjaśniamy w artykule kim jest rada nadzorcza w spółce.
Uchwały i dokumenty zarządu w jednym miejscu
Bez karty • Plan darmowy na zawsze • 16 500+ firm
Źródła
- Kodeks spółek handlowych, art. 201–211 (zarząd sp. z o.o.)
- Kodeks spółek handlowych, art. 293 i 299 (odpowiedzialność cywilnoprawna)
- Ordynacja podatkowa, art. 116
- NFZ: powołanie jako tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego
Szerzej w przewodniku: porządek w małej firmie.
W praktyce: porządek w dokumentach firmowych.
FAQ
Czym różni się prezes zarządu od członka zarządu?
Z mocy samego kodeksu niczym, poza tytułem. Większe uprawnienia, np. głos rozstrzygający przy remisie, prezes ma tylko wtedy, gdy przewiduje je umowa spółki lub statut.
Kto powołuje prezesa zarządu?
W sp. z o.o. wspólnicy uchwałą, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. W spółce akcyjnej rada nadzorcza, chyba że statut stanowi inaczej.
Jaki jest zakres obowiązków prezesa zarządu?
Prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje, działa ze starannością zawodową i lojalnie wobec spółki, przestrzega zakazu konkurencji i pilnuje terminów, m.in. 30 dni na wniosek o upadłość.
Czy prezes zarządu odpowiada za długi spółki?
W sp. z o.o. tak, jeśli egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna (art. 299 KSH). Za zaległości podatkowe z okresu pełnienia funkcji odpowiada na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej.
Na jakiej podstawie prezes zarządu dostaje wynagrodzenie?
Na podstawie powołania, umowy o pracę albo kontraktu menedżerskiego. Umowę z prezesem w imieniu spółki zawiera rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą wspólników albo walnego zgromadzenia.
