Umowy w toku a upadłość kontrahenta — syndyk wykonuje albo odstępuje, a Ty masz swoje ruchy

Realizujesz kontrakt: część dostarczona, część w produkcji, zaliczka rozliczona w połowie — i ogłaszają upadłość Twojego kontrahenta. Co z resztą umowy? Dostarczać? Wstrzymać? Kto zapłaci za to, co w toku? Prawo upadłościowe odpowiada konstrukcją zimną, ale przewidywalną: o losie umowy wzajemnej decyduje syndyk — a Twoją rolą jest zmusić go do decyzji szybko i ustawić się na oba warianty. Ten tekst to instrukcja obu krzeseł: wykonawcy i dostawcy upadłego.

Art. 98: wybór syndyka i jego konsekwencje finansowe

Jeżeli w dniu ogłoszenia upadłości umowa wzajemna nie została wykonana w całości lub części przez obie strony, syndyk może — za zgodą sędziego-komisarza — wykonać zobowiązanie upadłego i żądać wykonania od Ciebie, albo od umowy odstąpić. Finansowa asymetria wariantów, którą musisz rozumieć: przy wykonaniu świadczenia należne Tobie za dalszą realizację są zobowiązaniem masy — płatnym na bieżąco, przed kategoriami (pozycja luksusowa: kontynuujesz kontrakt z dłużnikiem pewniejszym niż przed upadłością — masa pod nadzorem płaci, bo musi); przy odstąpieniu — kontrakt umiera na przyszłość, a Twoje rozliczenia lecą do trybu upadłościowego (niżej). Dlatego pierwsza kalkulacja po ogłoszeniu: który wariant jest dla Ciebie lepszy — i czy możesz na niego wpłynąć argumentami (syndykowi opłaca się wykonanie, gdy kontrakt buduje masę: pokaż mu to rachunkiem, jeśli chcesz kontynuacji; pokaż koszty i ryzyka, jeśli wolisz cięcie).

Wymuś decyzję: żądanie oświadczenia i fikcja odstąpienia

Najgorszy scenariusz to dryf: miesiące niepewności, produkcja w toku, magazyn zablokowany pod kontrakt-widmo. Ustawa daje Ci wyjście: możesz zażądać od syndyka złożenia oświadczenia, czy od umowy odstępuje, czy żąda wykonania — sędzia-komisarz wyznacza termin, a brak oświadczenia w terminie uważa się za odstąpienie. Pismo składasz wcześnie (wzór logiki: opis umowy, stan wykonania z saldem, żądanie oświadczenia, sygnalizacja kosztów zwłoki) — i od tej chwili niepewność ma datę ważności. Do czasu decyzji: nie kredytuj masy z rozpędu — dalsze świadczenia bez oświadczenia syndyka to darowizna z nadzieją; przy presji operacyjnej (Twoja produkcja stoi) żądanie oświadczenia łącz z krótkim terminem i wyceną przestoju. Symetryczna higiena: sam nie „odstępuj” pochopnie — jednostronne zerwanie z pominięciem reżimu 98 bywa wadliwe i odwraca role; Twoje wyjście prowadzi przez żądanie oświadczenia i fikcję ustawową.

Po odstąpieniu: rozliczenie z masą — licz maksymalistycznie

Odstąpienie syndyka zamyka kontrakt bez prawa żądania wykonania — otwiera za to rozliczenie: możesz dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia (dostarczone, a niezapłacone — w reżimie zgłoszenia; rzeczy wydane, których własność nie przeszła, bywają do wydania z masy: zastrzeżenie własności znów okazuje się królem klauzul) oraz naprawienia szkody z powodu odstąpienia — zgłaszanych do masy w trybie zgłoszenia wierzytelności (kategorie, proporcje — więc licz szkodę pełnym rachunkiem: utracona marża kontraktu, koszty materiałów pod zamówienie, przestoje; teczka kontraktowa z całej tej serii to teraz kalkulator odszkodowania). Mechanika bliźniacza sanacyjnemu odstąpieniu zarządcy (tekst o sanacji) — z tą samą pointą: papiery zbierane w trakcie realizacji decydują o wysokości roszczeń liczonych po katastrofie.

Klauzule ipso facto są nieważne — planuj konstrukcją, nie zaklęciem

Ulubiony paragraf działów prawnych — „umowa ulega rozwiązaniu z chwilą złożenia wniosku o upadłość którejkolwiek ze stron” — jest nieważny z mocy prawa (art. 83 PU: postanowienia zastrzegające zmianę lub rozwiązanie stosunku na wypadek wniosku/ogłoszenia upadłości): nie zbudujesz wyjścia awaryjnego na zaklęciu, które system ignoruje. Realna prewencja kontraktowa wygląda inaczej i znasz ją z paczki o umowach: etapowanie z zamkniętymi etapami (wykonane-zapłacone nie wisi w art. 98), przedpłaty i krótkie terminy przy kontrahentach ryzykownych (im mniej „niewykonane przez obie strony”, tym mniej materii dla syndyka), zastrzeżenie własności do zapłaty (towar wraca zamiast zasilać masę), zabezpieczenia rzeczowe (osobna kolejka — tekst obok). Upadłość kontrahenta testuje architekturę Twoich umów brutalnie i uczciwie: konstrukcje przechodzą, zaklęcia nie.

Najczęstsze pytania

Syndyk żąda ode mnie wykonania, ale ja już nie ufam — mogę odmówić?

Przy wyborze wykonania Twoje świadczenia są zobowiązaniem masy (płatne na bieżąco) — odmowa to Twoje naruszenie. Zabezpiecz się trybem: świadczenia za potwierdzeniem zapłat masy, dokumentacja każdego etapu.

Umowa była wykonana w całości przeze mnie, upadły tylko nie zapłacił — czy to art. 98?

Nie — to zwykła wierzytelność upadłościowa do zgłoszenia (art. 98 dotyczy niewykonania po OBU stronach). Twój tryb: zgłoszenie, kategoria, ewentualnie potrącenie — teksty obok.

Mam u upadłego zaliczkę na przyszłe dostawy do mnie — odzyskam?

Po odstąpieniu: roszczenie o zwrot do masy (kategoria — realizm z tekstu o kategoriach). Kolejna lekcja architektury: zaliczki wpłacane ryzykownym dostawcom zabezpiecza się gwarancją zwrotu zaliczki, nie zaufaniem.

Najem/leasing/rachunki — te same zasady?

Umowy „ciągłe” mają reżimy szczególne (odrębne przepisy o najmie, leasingu, zleceniach w upadłości). Kwalifikację swojej umowy sprawdź w przepisach szczegółowych lub z pełnomocnikiem — art. 98 to reguła ogólna, nie uniwersalna.

Podsumowanie

Kontrakt w toku po upadłości kontrahenta należy do syndyka: wykonanie czyni Cię wierzycielem masy (płatnym na bieżąco), odstąpienie — wierzycielem układanki zgłoszeniowej z roszczeniem o zwrot i szkodę. Wymuś decyzję żądaniem z fikcją odstąpienia, nie kredytuj w międzyczasie, licz rozliczenia maksymalistycznie — a na przyszłość buduj umowy z etapów, przedpłat i własności zastrzeżonej, bo klauzule-zaklęcia właśnie okazały się nieważne.

Materiał informacyjny — nie stanowi porady prawnej. Podstawy: art. 83, 98–99 Prawa upadłościowego (isap.sejm.gov.pl).

Szerzej w przewodniku: przewodnik po windykacji faktury.

W praktyce: automatyczne monity o płatności w Mizzox.